Kulik wielki (Numenius arquata, ang. eurasian curlew) to jeden z ptaków siewkowych mocno związanych z terenami rolniczymi. Jego cechą charakterystyczną jest niezwykle długi zakrzywiony dziób, przez co wśród ptasiarzy nazywany jest potocznie słoniem. Preferuje miejsca podmokłe, a poza lęgami można go spotkać na zbiornikach wodnych oraz na wybrzeżu morskim. Jest to największy gatunek z rzędu siewkowych występujący w naszym kraju i ogólnie w Europie. Jego zasięg występowania jest bardzo szeroki, obejmuje Europę oraz Azję Centralną. Na zimowanie przemieszcza się wykorzystując trzy szlaki migracyjne: afrykańsko- euroazjatycki, środkowoazjatycki lub wschodnioazjatycko-australijski.
Kulik wielki jest ptakiem lęgowym w Polsce, ale podczas migracji można też u nas obserwować ptaki przelatujące. Podobnie jak wiele innych ptaków związanych z krajobrazem rolniczym, gatunek ten wykazuje bardzo duże spadki populacyjne, w niektórych rejonach nawet przekraczające 80% w perspektywie ostatnich 20 lat. Europejska część populacji wynosi około 212 000–292 000 par i szacuje się, że w ciągu najbliższych 30 lat zmniejszy się o kolejne 30–49% (BirdLife International, 2015). Spowodowane jest to głównie zmianami w krajobrazie rolniczym, intensyfikacją rolnictwa oraz zanikiem naturalnego habitatu poprzez m.in. osuszanie łąk. Trwają prace mające na celu ochronę i przywrócenie populacji do bardziej stabilnego poziomu poprzez realizację kilku projektów m.in. przez Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”, które w latach 2013-2020 prowadziło działania z zakresu czynnej ochrony tego gatunku. Obecnie trwa projekt Polskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków we współpracy m.in. z Towarzystwem „Bocian” o nazwie LIFEkulikPL, który w latach 2024-2029 ma zaplanowane m.in. poprawę jakości oraz kształtowanie nowych siedlisk kulika wielkiego i ochronę czynną poprzez zabezpieczenie lęgów przez drapieżnikami, inkubację jaj oraz hodowlę wolierową.
Kuliki żyją do około 20 lat, żywiąc się głównie małymi bezkręgowcami, włączając do diety owady, mięczaki i skorupiaki. Chociaż samce i samice są kolorystycznie praktycznie identyczne, to istnieje między nimi różnica w wadze i rozmiarze, przy czym to samice są większe (średnia waga dla samic to 900 g, dla samców 700 g) i mają dłuższy dziób.
Kuliki gniazda zakładają na ziemi, a ich lęgi składają się zwykle z 4 jaj, wysiadywanych przez miesiąc przez oboje rodziców. Krótko po wykluciu pisklęta opuszczają gniazdo i same wyszukują sobie pożywienie. Dalej wymagają jednak opieki rodziców, którzy chronią je przez drapieżnikami i wskazują miejsca, gdzie łatwiej można znaleźć coś do zjedzenia. Samice opuszczają potomstwo jako pierwsze, a samce zostają z młodymi do momentu, kiedy zyskają lotność. Ptaki są bardzo wierne swoim miejscom gniazdowania, do których co roku wracają.
Literatura dla zainteresowanych:
Czerwona lista ptaków Polski”, OTOP 2020 ;
https://www.bocian.org.pl/kulik/life
BirdLife International. 2017. Numenius arquata. The IUCN Red List of Threatened Species 2017: e.T22693190A117917038 [https://www.iucnredlist.org/species/22693190/117917038]
https://www.birdlife.org/news/2024/07/26/migratory-bird-of-the-month-eurasian-curlew
https://www.ptop.org.pl/ochrona/ptaki/curlew-in-danger/about-the-eurasian-curlew.html