Albatros ciemnoskrzydły (Diomedea sanfordi, ang. Northern Royal albatross/Toroa) to drugi gatunek albatrosa (po albatrosie szarodziobym), który mogłam obserwować na wodach Morza Tasmana. Gatunek ten spędza około 85% życia z dala od lądu, a jego zasięg występowania jest bardzo szeroki i obejmuje wody Oceanu Południowego. Mając imponującą trzymetrową rozpiętość skrzydeł przemierza oceany w poszukiwaniu kałamarnic, skorupiaków i ryb na powierzchni wody. W tym celu może pokonać nawet 190 000 km rocznie.
Aktualnie Międzynarodowa Unii Ochrony Przyrody (IUCN) ocenia populację albatrosa ciemnoskrzydłego szacowaną na 17 000 dorosłych osobników za zagrożoną (kategoria EN; endangered). Ptaki gnieżdżą się wyłącznie na kilku wyspach Nowej Zelandii (Chatham Islands; Auckland Islands; półwysep Otago). Wyspy Chatham są domem dla większości populacji, około 6,5-7 tysięcy par. Ptakom zagraża wiele czynników. W 1985 roku w wyspy uderzył silny sztorm, który zniszczył większość roślinności oraz zmniejszył pokrywę glebową. Ptaki musiały budować gniazda z kamieni, lub składać jaja na gołej skale, co znacząco zmniejszyło sukces lęgowy. Oprócz ekstremalnych zjawisk pogodowych, zagrażają im gatunki inwazyjne, zanieczyszczenie plastikiem oraz przyłów podczas połowów sznurami haczykowymi.
Pomoc tym ptakom czasem przyjmuje bardzo praktyczny wymiar. Populacja na półwyspie Otago (Taiaroa Head), jest jedyną znaną kolonią albatrosów gnieżdżących się na głównym lądzie. Dużym problemem jest dla nich wysoka temperatura, do której może nagrzewać się obszar na którym są gniazda (nawet do 50 stopni Celsjusza). Może mieć to wpływ zarówno na osobniki dorosłe jak i na pisklęta, które mogą paść z powodu wyczerpania i upału. Aby wspomóc ptaki i ułatwić im lęgi zainstalowano system zraszaczy, który rozpyla wodę nad gniazdem, aby schłodzić ptaki w upalne dni. Gorąco dodatkowo wpływa na czas spędzony na jajach przez dorosłe, które muszą częściej z nich wstawać, żeby się ochłodzić. Pisklęta potrzebują około sześciu dni, aby zakończyć wylęg, a w tym czasie są bardziej narażone na atak much. Jeśli jaja much zostaną złożone w jaju w momencie wyklucia, często skutkować to może martwym pisklęciem. Rozwiązaniem jest stosowanie środka owadobójczego na gniazdach oraz zabieranie jaj, aby wykluły się w inkubatorach (podmienia się je na sztuczne jajo, a po wykluciu zwraca pisklę rodzicom). Zmniejszyło to śmiertelność od much praktycznie do zera. Ponieważ jest to jedyna kolonia na głównym lądzie, dużym problem mogą też być drapieżniki np. bezpańskie koty. Aby sobie z nimi poradzić, łapie się je w pułapki w programie kontroli drapieżników w Nowej Zelandii. Ptaki można podglądać na żywo dzięki zainstalowanym kamerom (allaboutbirds.org/cams/royal-albatross/).
Po spędzeniu roku samotnie nad oceanem, dorosłe wracają na lęgi, aby ponownie spotkać się ze swoimi życiowymi partnerami. Wykorzystują przy tym te same miejsca lęgowe, a samce wracają jako pierwsze, aby przygotować gniazdo. Widząc się po raz pierwszy tak długim okresie nieobecności ptaki witają się, wykonując znany sobie rytuał. Oglądając ich nagrania widać, że ptaki naprawdę cieszą się ze spotkania (do nagrań polecam Cornell Lab of Ornithology na YT).
Samica składa pojedyncze jajo, a jego inkubacja trwa około 80 dni. Pisklęta wykluwają się w styczniu/lutym i oboje rodziców dzieli się obowiązkami przy wychowaniu i obronie pisklęcia zwłaszcza w pierwszym miesiącu, kiedy wzajemnie wymieniają się opieką. Po tym czasie zostawiają młode same i jednocześnie wylatują szukać pożywienia na wodach wokół Nowej Zelandii, wracając co kilka dni do piskląt na karmienie. Młode będą gotowe do odlotu między wrześniem, a październikiem, co oznacza że opuszczenie gniazda zajmie im około 8 miesięcy! Spędzą następne kilka lat na wodach otaczających Amerykę Południową. Kiedy odlecą, również rodzice przestaną wracać i skierują się nad ocean, aby odzyskać siły po prawie rocznym pobycie w kolonii. Pary wychowują jedno pisklę na dwa lata. Młode wróci na tereny lęgowe mając 3-5 lat, ale swoją własną próbę wychowania pisklęcia podejmie mając 6 do 8 lat.
Albatrosy ciemnoskrzydłe to jedne z najdłużej żyjących ptaków, ich średnia życia wynosi około 42 lata, a najstarsza znana samica nazywana babcią (‘grandma’) wychowała pisklę mając 62 lata! Rekord należy do innego gatunku- albatrosa ciemnolicego (Phoebastria immutabilis) i samicy nazywanej Wisdom, która w 2024 złożyła jajo mając 72 lata. Ile ma lat aktualnie wiemy dzięki obrączce, którą założono jej w 1956 roku, kiedy miała około 5 lat. Babcia została zaobrączkowana w 1938 roku! Swoje ostatnie jajo złożyła w 1989 roku.
Referencje dla ciekawskich:
https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-royal-albatross-diomedea-sanfordi
World’s oldest known wild bird lays egg at 74 [BBC NEWS] bbc.com/news/articles/c86w9n4jlvwo
https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/birds/birds-a-z/albatrosses/royal-albatross-toroa
https://www.allaboutbirds.org/cams/royal-albatross
BirdLife International. 2018. Diomedea sanfordi. The IUCN Red List of Threatened Species 2018: e.T22728323A132656392
Royal Albatross Centre, NZ